Thứ Năm , 3 Tháng Năm 2018
Trang chủ » Năng lượng » Thị trường dầu thô thế giới giai đoạn 2013 – 2017 và những tác động đến thị trường xăng dầu Việt Nam

Thị trường dầu thô thế giới giai đoạn 2013 – 2017 và những tác động đến thị trường xăng dầu Việt Nam

1. Diễn biến giá dầu thô thế giới
5 năm qua kinh tế thế giới đã phục hồi sau khủng hoảng kể từ năm 2017. Tuy nhiên, hồi phục chậm chạp và không vững chắc, còn nhiều yếu tố bất thường, nhu cầu tiêu dùng ở nhiều khu vực, nhiều quốc gia tăng giảm thất thường, ảnh hưởng đến quan hệ cung cầu trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ, trong nhiều lĩnh vực quan trọng ảnh hưởng lớn đến tốc độ hồi phục của kinh tế thế giới. Những bất ổn về xung đột tôn giáo, khủng bố ở Trung Đông, Bắc Phi, về lợi ích cục bộ của một số nhóm nước, những quốc gia có vai trò dẫn dắt thế giới khó đồng thuận trong vấn đề phân chia lợi ích, mất lòng tin vào nhau khi tham gia xử lý những bất cập ở một quốc gia, một khu vực,… Mặt khác, chính sách của những nước lớn có sự thay đổi khi có lãnh đạo mới đã phá vỡ những quan hệ truyền thống, những chiến lược được xây dựng từ thế hệ trước, điển hình là những thay đổi chính sách đối nội, đối ngoại của Tổng thống Donal Trump, xu hướng theo đuổi chính sách bảo hộ mậu dịch đang cản trở xu hướng hội nhập, toàn cầu hóa của nền kinh tế thế giới.
Những nhân tố trên đã tác động mạnh đến thị trường dầu thô thế giới, từ năm 2014, cung cầu dầu thô thế giới vượt khỏi tầm kiểm soát của tổ chức xuất khẩu dầu mỏ và các nước xuất khẩu lớn như Nga. Cung vượt cầu kéo dài làm cho giá dầu giảm từ 105 USD/thùng từ cuối tháng 7 năm 2014 xuống 68,53 USD/thùng vào cuối tháng 11/2014. Cuối năm 2016, các nước OPEC cam kết cắt giảm sản lượng khai thác cùng với Nga, Iran và một số nước ngoài OPEC đã đưa tổng mức cắt giảm đến 1,8 triệu thùng/ngày. Cắt giảm nguồn cung làm cho quan hệ cung cầu xích lại gần nhau hơn, làm cho giá dầu thô thế giới đầu năm 2017 còn 50 USD/thùng. Tuy nhiên, do nhu cầu lợi ích riêng, Mỹ đã đẩy mạnh khai thác dầu đá phiến và phục hồi các mỏ khai thác ở vùng biển Bắc Mỹ, làm cho giá dầu thô lại sụt sùi giảm xuống. Trước tình hình trên, 24 quốc gia trong và ngoài OPEC lại vận động duy trì cắt giảm sản lượng ở mức 1,8 triệu thùng/ngày đến hết tháng 12/2018, lại một lần nữa người ta lại hy vọng giá dầu thô sẽ được cải thiện ở mức xung quanh 60 USD/thùng.
2. Ảnh hưởng đến thị trường xăng dầu Việt Nam
Do diễn biến thất thường của giá dầu thế giới đã ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách, cơ chế vận hành thị trường xăng dầu Việt Nam.
Trong vòng gần 4 năm Chính phủ Việt Nam đã ban hành 2 Nghị định riêng cho quản lý kinh doanh xăng dầu: Nghị định 84/2009/NĐ-CP (Nghị định 84/CP) có hiệu lực từ tháng 12/2009 đưa ra những quy định cụ thể, có tiến bộ hơn về tiếp cận cơ chế thị trường, nhưng sau 4 năm thực hiện, do biến động của giá dầu thô thế giới, do lộ trình hội nhập và cơ chế kinh tế phát triển, do quy mô thị trường mở rộng, do áp lực của thay đổi thể chế kinh tế theo quy định của Hiến pháp năm 2013 và những quy định khác của Luật pháp, Nghị định 84/CP đã có nhiều bất cập, gây khó khăn cho thị trường, chưa có khả năng mở đường cho yêu cầu xây dựng một thị trường xăng dầu phát triển theo xu hướng hội nhập, cạnh tranh hình thành thị trường minh bạch. Vì vậy, Chính phủ lại cho ra đời Nghị định 83/2014/NĐ-CP (Nghị định 83/CP) thay thế Nghị định 84/CP có hiệu lực từ tháng 11/2014. Nghị định 83/CP ra đời vào thời điểm giá dầu thế giới giảm mạnh, giảm liên tục, trong năm 2016 dầu WTI còn 43,60 USD/thùng, dầu Brent còn 45,25 USD/thùng làm cho thị trường xăng dầu ổn định, đảm bảo nguồn cung, đồng thời tạo điều kiện để Nghị định 83/CP đi vào cuộc sống tốt hơn. So với Nghị định 84/CP, Nghị định 83/CP đã nới lỏng cho các thành phần kinh tế tham gia kinh doanh xăng dầu. Đến nay đã có 29 đầu mối nhập khẩu, hàng trăm tổng đại lý, thương nhân phân phối, toàn quốc có hơn 14,000 cửa hàng bán lẻ xăng dầu, lực lượng, hệ thống kinh doanh xăng dầu đã lớn mạnh hơn, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của hơn 90 triệu dân, đã tham gia tích cực vào các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế chung.
3. Cần có những thay đổi cơ bản
Tuy nhiên, sau đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 12, đường lối tiếp tục đổi mới, đưa kinh tế Việt Nam phát triển để trở thành nước công nghiệp phát triển theo hướng hiện đại. Từ hiến pháp năm 2013, các Bộ luật cơ bản được thay đổi bổ sung theo hướng xây dựng phát triển thể chế kinh tế thị trường, từ tư duy hoạch định chính sách, vận hành nền kinh tế thị trường, cải cách thể chế kinh tế, thủ tục hành chính, sắp xếp đổi mới cơ chế quản lý doanh nghiệp nhà nước, coi kinh tế tư nhân là động lực phát triển đất nước, tất cả đều phục vụ cho mục tiêu hiện đại hóa nền kinh tế, nâng cao tiềm lực kinh tế, đảm bảo an ninh quốc phòng, bảo vệ vững chắc tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Theo mục tiêu trên, Việt Nam đã chủ động, tích cực hội nhập với khu vực và thế giới, đến nay Việt Nam đã ký và sắp ký 16 hiệp định FTA, hầu hết các nền kinh tế G7, G20 đều là đối tác của Việt Nam. Trong lĩnh vực xăng dầu, Chính phủ đã cho liên doanh sản xuất lọc hóa dầu Nghi Sơn của Kuwait và Nhật Bản đi vào hoạt động, hiện đang cổ phần hóa các doanh nghiệp xăng dầu với việc khuyến khích các doanh nghiệp nước ngoài tham gia cổ đông chiến lược. Như vậy, từ năm 2018, thị trường xăng dầu Việt Nam đã có doanh nghiệp nước ngoài chính thức tham gia hoạt động thị trường và sẽ là bước ngoặt mới đối với thị trường xăng dầu Việt Nam.
Tiến trình hội nhập là áp lức lớn cần cải cách thể chế, cơ chế sản xuất kinh doanh cho phù hợp. Vì vậy, Nghị định 83/CP có nhiều điều không phù hợp. Qua nghiên cứu, xem xét, qua thực tế, Chính phủ đã đồng ý cho sửa đổi Nghị định 83/CP trong đó khẳng định xăng dầu là mặt hàng kinh doanh có điều kiện, một số vấn đề đảm bảo an ninh năng lượng, đảm bảo lợi ích người tiêu dùng, lợi ích doanh nghiệp trong kinh tế thị trường cần quan tâm, giải quyết hài hòa giữa các lợi ích: lợi ích nhà nước – người tiêu dùng – doanh nghiệp, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Từ mục tiêu trên, những vấn đề còn bất cập trong Nghị định 83 cần được phân tích mổ xẻ, làm rõ, cần thay đổi, thay đổi như thế nào để tránh những điều quy định không sát thực tiễn, nhanh lạc hậu so với xã hội phát triển nhanh chóng trong thời gian sắp tới. Đặc biệt quan tâm đến tư duy thể chế kinh tế thị trường, làm cái gì có lợi cho nhân dân, cho doanh nghiệp, cho đất nước thì phải quyết tâm, không để cho lợi ích nhóm, lợi ích cá nhân xen lẫn vào tư duy hoạch định chính sách, cơ chế chính sách phải theo đa số lợi ích. Nhiều bất cập trong Nghị định 83/CP đã được giới chuyên gia, những người quan tâm, các doanh nghiệp xăng dầu, giới truyền thông nhiều lần góp ý như vấn đề giá cơ sở, dự trữ lưu thông, thời gian chu kỳ điều chỉnh giá, quỹ bình ổn và một số các quy định không phù hợp với thực tế cần được xem xét loại bỏ khi dự thảo Nghị định mới. Nên loại bỏ những quy định chung chung và những quy định thông qua đó để áp dụng biện pháp hành chính để can thiệp vào thị trường.
Tôi thiết nghĩ, lần này Chính phủ cần chỉ đạo các cơ quan hoạch định chính sách làm bài bản, có sự tham gia của nhân dân, hệ thống doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề, giới chuyên gia đặc biệt có sự tham khảo các nước đi trước ta về xây dựng thị trường xăng dầu hiện đại, cạnh tranh lành mạnh phù hợp với phát triển của thế giới. Có như vậy, hy vọng một Nghị định ra đời có tác dụng dài hơi hơn chứ không chỉ tồn tại 3 hoặc 4 năm lại lạc hậu.

Phan Thế Ruệ – Nguyên Thứ Trưởng Bộ Thương Mại

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiện thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bạn có thể sử dụng các thẻ HTML và thuộc tính sau: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>