Trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân và “thế trận lòng dân” vững chắc trong điều kiện mới, song cách tiếp cận đã có sự thay đổi căn bản. Đảng ta không chỉ chú trọng sức mạnh quân sự mà còn coi trọng sức mạnh của tri thức, công nghệ và lòng dân.
Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV có cách tiếp cận đổi mới về tư duy an ninh – quốc phòng
Tại Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV, khái niệm này được mở rộng theo hướng kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế – xã hội, khoa học – công nghệ, bảo vệ môi trường và chuyển đổi số. Quốc phòng, an ninh đã không còn bó hẹp mà trở thành sự nghiệp của toàn dân, toàn xã hội, trong đó người dân vừa là chủ thể, vừa là lực lượng trực tiếp tham gia bảo vệ Tổ quốc trong thời bình cũng như thời chiến.
Chúng tôi đã có cuộc gặp gỡ và trao đổi với Thượng tướng, Viện sĩ, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Huy Hiệu (nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Nguyên Tư lệnh Quân đoàn 1) để có những quan điểm rõ ràng hơn về cách tiếp cận này.
PV: Thưa Thượng tướng, dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân và “thế trận lòng dân” vững chắc, song cách tiếp cận đã có sự đổi mới. Như gắn quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế – xã hội, khoa học – công nghệ, bảo vệ môi trường và chuyển đổi số. Xin ông phân tích rõ hơn về sự phát triển tư duy lý luận này? Cách tiếp cận này phản ánh yêu cầu gì của thực tiễn hiện nay?
Thượng tướng, Viện sĩ, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Huy Hiệu: Như các bạn đã biết, Quân đội nhân dân Việt Nam có ba chức năng: đội quân chiến đấu, đội quân công tác và đội quân lao động sản xuất. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước chúng ta đã phát triển về khoa học quân sự cũng như về nghệ thuật quân sự và khoa học kỹ thuật để tiếp cận với tất cả trang bị vũ khí mà bạn bè quốc tế ủng hộ để hoàn thành sứ mệnh lịch sử giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Có rất nhiều bài học nhưng trong giai đoạn mới của cách mạng bây giờ chúng ta phải tiếp cận thực hiện kế thừa và ba chức năng như trên
Trong giai đoạn cách mạng hiện nay – cách mạng khoa học công nghệ chúng ta đầu tiên phải xây dựng đội ngũ con người tiếp cận, làm chủ được khoa học kỹ thuật trong điều kiện mới. Với khoa học công nghệ đã phát triển ở tầm cao mới, chúng ta phải lựa chọn, tiếp thu một cách chọn lọc tất cả những kinh nghiệm và tinh hoa của thế giới để phát triển khoa học công nghệ, khoa học Việt Nam phù hợp với điều kiện chung của cách mạng Việt Nam và thế giới.
Đặc biệt trong cách tiếp cận lần này trước cũng đã đặt ra nhưng đến bây giờ về mặt lý luận và thực tiễn thì ta phải kết hợp kinh tế với quốc phòng. Kinh tế có mạnh thì quốc phòng mới mạnh nên vấn đề ở đây là kết hợp hai nhiệm vụ chiến lược: đó là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn cách mạng mới. Trong không gian mạng và trong không gian đa chiều ấy chúng ta đã hội nhập rất sôi động. Chúng ta tiếp cận được tất cả những cái nền văn minh của thế giới về mặt khoa học, về mặt công nghệ, về mặt chuyển đổi số và đây là những lĩnh vực mới. Đối với chúng ta lĩnh vực này có thể hoàn toàn mới nhưng lại không mới đối với thế giới. Hiện tại, thế giới cũng như chúng ta, cũng đang phát triển ở giai đoạn cao và tiếp tục phát triển trong nhiều năm nữa. Vấn đề đặt ra ở đây, chúng ta phải biết chọn lựa để vận dụng và tiếp cận một cách thực tiễn, đưa vào điều kiện của Việt Nam và phát huy, làm chủ thế mạnh đó và đi trước đón đầu để luôn luôn phát huy, độc lập, tự chủ trong các lĩnh vực mà hiện nay chúng ta đang xây dựng.
PV: Trong dự thảo văn kiện, Đảng ta nhấn mạnh không chỉ sức mạnh quân sự mà còn đặc biệt coi trọng sức mạnh của tri thức, công nghệ và lòng dân, thưa ông?
Thượng tướng, Viện sĩ, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Huy Hiệu: Sức mạnh của chúng ta bây giờ là sức mạnh tổng hợp về con người, trí tuệ và khoa học công nghệ. Đặc biệt trong cái giai đoạn hiện nay, như tôi cũng đã chia sẻ chính là chúng ta phải phát huy được yếu tố về con người, làm chủ vận mệnh của mình và phải tiếp thu được những thành tựu khoa học trên từng lĩnh vực mà mình được đảm nhiệm. Tức là ta phải xây dựng con người.
Cho dù vũ khí có hiện đại, khoa học công nghệ có hiện đại nhưng quan trọng nhất vẫn là con người. Con người của chúng ta tạo ra khoa học công nghệ, chúng ta phải biết kế thừa và phải biết khai thác những trí tuệ đó, đưa vào điều kiện thực tiễn của Việt Nam trong điều kiện truyền thống, lịch sử, văn hoá và nghệ thuật quân sự của Việt Nam để xây dựng quân đội vững mạnh, chính quy và hiện đại.
Trong những điều kiện mới lần này, về mặt phần lý luận, trong văn kiện nói cô đọng nhưng chúng ta phải hiểu và nắm được những cái cốt lõi. Vấn đề vẫn là vấn đề kỹ thuật, vấn đề khoa học, vấn đề chuyển đổi số nhưng vấn đề quyết định vẫn là con người. Dù có bây giờ chúng ta có trí tuệ nhân tạo AI thì đây vẫn là sản phẩm của con người, chúng ta sử dụng, phát huy, khai thác để phát triển nhưng chúng không thể thay thế hoàn toàn con người.
“Có niềm tin là có sức mạnh”
PV: Khái niệm “thế trận lòng dân” tiếp tục được nhấn mạnh trong dự thảo văn kiện Đại hội XIV. Theo ông, trong điều kiện mới, nội hàm của “thế trận lòng dân” được hiểu như thế nào và đặt ra yêu cầu mới nào?
Thượng tướng, Viện sĩ, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Huy Hiệu: Trong chiến tranh, thời bình, hiện tại và tương lai, chúng ta có ba thứ quân đó chính là bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân du kích. Sức mạnh này, nghệ thuật chiến tranh nhân dân cũng là ba thứ quân từ đó chúng ta đã thắng được hai đế quốc to và chúng ta bảo bảo vệ được nền độc lập tự do của tổ quốc. Hiện tại cái mới mà ta cần tiếp cận và xây dựng “thế trận lòng dân” chính là xây dựng niềm tin. Có niềm tin là có sức mạnh.
Trong quá khứ, chúng tôi thực hiện xây dựng cái niềm tin giữa quân và dân “đi dân nhớ ở dân thương” hay là “quân với dân một ý chí” tất cả những cái đó là cách chúng tôi xây dựng quân đội “quân đội của dân, quân đội do dân, quân đội vì dân và quân đội có quan hệ máu thịt với nhân dân”. Tất cả những cái đó chúng ta đã tổng kết, xây dựng trong cả một chặng đường dài, trong lịch sử chống ngoại xâm không chỉ trong thời đại Hồ Chí Minh mà trong cả thời đại tổ tiên, ông cha ta trước kia cũng thế
Bây giờ, cách tiếp cận của chúng ta là trong điều kiện mới, đó là điều kiện không gian mở. Hiện tại, không gian mở hay cũng như là không gian mạng này là toàn cầu nên cách tiếp cận của chúng ta bây giờ phải rất thực tiễn. Đó là mình phải làm chủ, làm chủ được khoa học, làm chủ được công nghệ, làm chủ được thông tin và chúng ta phải tiếp cận cái đó để xây dựng niềm tin cho nhân dân. Hiện tại có rất nhiều thông tin nhiễu mà khối đại đoàn kết dân tộc là chính là xây dựng niềm tin, ý chí của cả 54 dân tộc anh em. Đấy là nói ở Việt Nam nhưng chúng ta cũng đoàn kết với các nước bạn bè trên thế giới. Đặc biệt là những nước ủng hộ của chúng ta trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, chúng ta phải khai thác, mở rộng những mối quan hệ sẵn có để tiếp cận tới nền văn minh của cả thế giới và từ đó góp phần vào xây dựng “thế trận lòng dân”.
Bây giờ chúng ta cần phải có những dự báo trước, dự báo được tình hình để chúng ta xây dựng và tiếp tục phát triển lên một đỉnh cao mới thì góp phần xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc trong điều kiện chiến tranh hiện đại.
PV: Trước thềm Đại hội XIV, việc bổ sung, phát triển lý luận về đường lối đổi mới được xác định không chỉ phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, mà còn là đòn bẩy quan trọng trong củng cố quốc phòng – an ninh. Ông đánh giá như thế nào về luận điểm này?
Thượng tướng, Viện sĩ, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Huy Hiệu: Luận điểm phát triển trong các điều kiện mới của các văn kiện đại hội XIV có rất nhiều nội dung. Nhưng đối với quân đội, trong những năm chống Mỹ cứu nước và kết thúc chiến tranh đã xây dựng kinh tế kết hợp với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế. Có những đơn vị đứng trên các địa bàn chiến lược như Binh đoàn 15, Binh đoàn 16 và các công ty chúng tôi đã kết hợp kinh tế với quốc phòng để phù hợp với điều kiện cách mạng mới.
Đến ngày nay trong văn kiện nhấn mạnh vấn đề kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế thì ta cần phải xây dựng được đơn vị kinh tế hội nhập trong nước và quốc tế để đáp ứng được các yêu cầu, nhiệm vụ chiến lược là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Còn trong thời chiến nó đủ sức làm chủ công nghệ và tự lực và quan trọng nhất là tự lực để bảo đảm được những nhu cầu cần thiết. Trong chiến tranh hiện đại thì ta cần phải tính đến vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học, cán bộ kỹ thuật và vận dụng, sáng tạo, xây dựng nền quốc phòng và công nghiệp quốc phòng để có thể đáp ứng được các yêu cầu và chuẩn bị trước những diễn biến phức tạp của thế giới.
Thế nhưng bây giờ chúng ta phải biết kế hưởng những thành tựu đã có nhưng chúng ta không dừng lại mà phải luôn luôn kế thừa và phát triển, cập nhật thông tin để có thể tạo ra đột phá mới và góp phần xây dựng kinh tế quốc phòng ngày càng mạnh.
Như tôi chia sẻ, kinh tế mạnh thì quốc phòng mạnh và ngược lại. Bây giờ chúng ta cần phải chú trọng đến những doanh nghiệp của quân đội ví dụ như Viettel không chỉ làm ở trong nước mà còn làm ở các châu lục, họ luôn phát triển về khoa học công nghệ và luôn làm chủ những lĩnh vực được nhà nước và Bộ Quốc phòng giao phó hay còn những công ty dịch vụ bay, ..v..v. Vấn đề đặt ra ở đây là họ phải tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ phát triển của đất nước thay đổi nhận thức, đổi mới để các công ty thực hiện, góp phần vào kinh tế của quốc gia. Hơn nữa ta cần có sự lưỡng dụng, tức là thời bình thì phục vụ kinh tế thời chiến thì có thể chuyển các doanh nghiệp thành đơn vị để bảo đảm chiến tranh. Và tất cả những cái đó cần phải được tính toán trước dự báo trước để chúng ta làm chủ kỹ thuật, phát triển đúng hướng, tự chủ, độc lập và phát triển lên tầm cao mới.
PV: Những điểm mới trong dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng về lĩnh vực quốc phòng, an ninh đã thể hiện tư duy, tầm nhìn chiến lược của Đảng trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc trong gia đoạn mới như thế nào thưa ông? Nhất là quan điểm bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa?
Thượng tướng, Viện sĩ, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Huy Hiệu: Quan điểm bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa chúng ta đặt ra đã từ lâu nhưng hiện tại vấn đề tiếp cận nó để biến thành hoạt động thực tiễn trong xây dựng lực lượng vũ trang quan trọng nhất tôi đã chia sẻ là con người. Con người của chúng ta, Bộ tham mưu chiến lược của chúng ta, các nhà khoa học của chúng ta, các nhà lãnh đạo của chúng ta cần phải dự báo tình hình từ sớm, từ xa.
Đương nhiên dự báo này đòi hỏi trí tuệ, đòi hỏi tư duy sâu sắc để chúng ta mới dự báo được trong nước, khu vực và thế giới đang diễn biến rất phức tạp và đang tác động đến đến đến Việt Nam thì cần phải dự báo trước. Chúng ta có sẵn chủ trương, đường hướng nhưng chúng ta cần biến nó thành hiện thực đó là đưa vào cuộc sống và chuẩn bị sớm, xa để bảo đảm được những điều kiện chiến tranh hiện đại thì chúng ta làm chủ, hoàn toàn không bị động về mặt chiến lược và xử lý các tình huống khoa học thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Đó là phát triển khoa học công nghệ mới, điều kiện của thế giới đa chiều đang tác động tới chúng ta. Tiếp cận cụ thể ở đây là xây dựng những đơn vị, đặc biệt là đơn vị tác chiến để bảo đảm phát triển hay tác chiến không gian mạng hay như hải quân, không quân và các quân, binh chủng để hướng thẳng tới Quân đội chính quy và hiện đại thì mới có thể đáp ứng được yêu cầu điều kiện mới bảo vệ Tổ quốc, thực hiện nghị quyết của Bộ và Đại hội XIV.
Quan trọng nhất, chúng ta cần phải có một chương trình hành động tổng thể để phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị, thực hiện một cách sáng tạo để biến nghị quyết của Đại hội XIV thành hiện thực. Trong đó chính sức mạnh đại đoàn kết dân tộc, sức mạnh của niềm tin, sức mạnh của ý chí, sức mạnh của quyết tâm là điều không thể thiếu để thực hiện hoàn thành mục tiêu mà Đại hội Đảng lần thứ XIV đã đặt ra.
PV: Xin cám ơn ông!