Trước thềm Đại hội XIV của Đảng, trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, Thượng tướng, Viện sĩ, Anh hùng LLVTND Nguyễn Huy Hiệu – Ủy viên Trung ương Đảng các khóa VIII, IX, X; nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, khẳng định: Xây dựng nền quốc phòng toàn dân trong giai đoạn mới không chỉ là hiện đại hóa vũ khí, trang bị, mà cốt lõi là xây dựng con người, củng cố niềm tin và phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, toàn xã hội. Từ yêu cầu phát triển đất nước nhanh, bền vững đến bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, những quyết sách của Đại hội XIV được kỳ vọng sẽ mở ra bước đột phá mới về tư duy, tầm nhìn và hành động.
Quốc phòng gắn chặt với phát triển đất nước bền vững
+ Thưa Thượng tướng, dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân và “thế trận lòng dân” vững chắc, song cách tiếp cận đã có nhiều điểm mới, gắn chặt với phát triển kinh tế – xã hội, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và bảo vệ môi trường. Theo Thượng tướng, sự phát triển này phản ánh những yêu cầu gì của thực tiễn đất nước và bối cảnh thế giới hiện nay?
Thượng tướng, Viện sĩ, Anh hùng LLVTND Nguyễn Huy Hiệu: Tôi cho rằng, sự phát triển trong cách tiếp cận của các văn kiện trình Đại hội XIV trước hết phản ánh rất rõ nhận thức ngày càng toàn diện, sâu sắc của Đảng ta về mối quan hệ hữu cơ giữa phát triển và bảo vệ Tổ quốc trong bối cảnh mới.
Thực tiễn cho thấy, ngày nay, không thể tách rời quốc phòng – an ninh khỏi phát triển kinh tế – xã hội, càng không thể đặt quốc phòng đứng ngoài tiến trình khoa học – công nghệ, chuyển đổi số hay bảo vệ môi trường. Một đất nước muốn phát triển nhanh, bền vững thì trước hết phải có môi trường hòa bình, ổn định; ngược lại, muốn giữ vững hòa bình, ổn định lâu dài thì phải có nền kinh tế đủ mạnh, xã hội phát triển hài hòa, bền vững và người dân thực sự tin tưởng, đồng thuận.
Thế giới đang biến đổi rất nhanh, rất phức tạp. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột cục bộ, an ninh phi truyền thống, biến đổi khí hậu, dịch bệnh, khủng hoảng môi trường… đan xen, tác động trực tiếp đến an ninh, quốc phòng của mỗi quốc gia. Trong bối cảnh đó, quốc phòng không chỉ là chuyện của quân đội hay lực lượng vũ trang, mà là sự nghiệp của toàn dân, gắn chặt với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Việc các văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh gắn quốc phòng với khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và bảo vệ môi trường cho thấy tầm nhìn rất dài hạn. Quốc phòng hiện đại không thể đứng ngoài cuộc cách mạng công nghệ; an ninh quốc gia ngày nay chịu tác động trực tiếp từ không gian mạng, từ dữ liệu, từ công nghệ cao. Đồng thời, những thách thức về môi trường, biến đổi khí hậu, thiên tai cũng đặt ra yêu cầu mới đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, nhất là trong công tác cứu hộ, cứu nạn, bảo vệ đời sống nhân dân.
Điểm rất đáng chú ý là các văn kiện không chỉ nói đến “xây dựng” mà còn nhấn mạnh “bền vững”. Điều đó phản ánh yêu cầu phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh và môi trường; không đánh đổi an ninh, quốc phòng, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần. Đây là cách tiếp cận phù hợp với xu thế chung của thế giới, đồng thời rất sát với điều kiện, đặc thù của Việt Nam.
+ Trong các văn kiện cũng như qua những chia sẻ của Thượng tướng, yếu tố con người, trí tuệ và khoa học – công nghệ luôn được đặt ở vị trí trung tâm. Thượng tướng có thể cho biết, đâu là điểm then chốt nhất để xây dựng nền quốc phòng hiện đại trong giai đoạn hiện nay?
Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu: Theo tôi, điểm then chốt nhất vẫn là con người. Công nghệ có thể mua, vũ khí có thể hiện đại, nhưng nếu con người không đủ bản lĩnh, trí tuệ, đạo đức và ý chí thì không thể làm chủ được công nghệ, càng không thể vận dụng sáng tạo vào thực tiễn Việt Nam.
Xây dựng nền quốc phòng hiện đại không chỉ dừng lại ở việc hiện đại hóa trang bị, vũ khí, mà trước hết phải là hiện đại hóa tư duy, hiện đại hóa con người. Con người ở đây bao gồm đội ngũ cán bộ lãnh đạo, chỉ huy, đội ngũ tham mưu chiến lược, các nhà khoa học, kỹ sư, cán bộ kỹ thuật, và rộng hơn là mỗi cán bộ, chiến sĩ trong lực lượng vũ trang.
Trong bối cảnh hiện nay, người làm quốc phòng không chỉ cần giỏi quân sự theo nghĩa truyền thống, mà còn phải hiểu sâu về kinh tế, khoa học – công nghệ, đối ngoại, luật pháp quốc tế, thậm chí cả văn hóa, xã hội. Quốc phòng hiện đại đòi hỏi tư duy liên ngành, tư duy mở và khả năng dự báo chiến lược.
Bên cạnh đó, bản lĩnh chính trị, đạo đức cách mạng và niềm tin vào con đường mà Đảng, Bác Hồ và Nhân dân đã lựa chọn vẫn là nền tảng không thể thay thế. Công nghệ càng hiện đại, môi trường thông tin càng phức tạp thì bản lĩnh con người càng phải vững vàng.
Tôi cũng muốn nhấn mạnh vai trò của trí tuệ tập thể. Sức mạnh của quốc phòng Việt Nam không chỉ đến từ cá nhân xuất sắc, mà từ sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống lịch sử, nghệ thuật quân sự Việt Nam với tri thức khoa học – công nghệ hiện đại. Đó là sự kết tinh của trí tuệ dân tộc, của kinh nghiệm hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, được vận dụng sáng tạo trong điều kiện mới.
Đột phá về nhân tài – chìa khóa của sức mạnh quốc phòng
+ Trước bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, vấn đề thu hút, đào tạo và sử dụng nhân tài được đặt ra như một yêu cầu mang tính quyết định. Theo Thượng tướng, Đại hội XIV cần có những đột phá gì về tư duy và chính sách để phát huy cao nhất nguồn lực nhân tài phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc?
Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu: Tôi cho rằng, nhân tài chính là nguồn lực chiến lược quan trọng nhất trong giai đoạn hiện nay. Việt Nam không thiếu người tài, nhưng vấn đề là cơ chế phát hiện, đào tạo, sử dụng và đãi ngộ còn chưa thật sự đồng bộ, chưa tạo được sức hút đủ mạnh để nhân tài yên tâm cống hiến lâu dài.
Đột phá đầu tiên, theo tôi, phải là đột phá về tư duy. Phải coi đầu tư cho con người, cho nhân tài là đầu tư cho phát triển bền vững, là đầu tư cho quốc phòng từ sớm, từ xa. Không nên chỉ nhìn nhân tài trong phạm vi hẹp của từng ngành, từng lĩnh vực, mà cần có cách tiếp cận tổng thể, liên thông giữa quân sự và dân sự, giữa quốc phòng và kinh tế, giữa trong nước và quốc tế.
Thứ hai là đột phá về chính sách. Cần có cơ chế đủ linh hoạt để thu hút nhân tài, nhất là trong các lĩnh vực mũi nhọn như công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, công nghệ quốc phòng. Chính sách không chỉ dừng ở lương, thưởng, mà còn phải tạo môi trường làm việc thuận lợi, tôn trọng sáng tạo, bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Tôi cũng cho rằng, cần mạnh dạn mở rộng tầm nhìn trong thu hút nhân tài, không chỉ bó hẹp trong phạm vi quốc gia. Người Việt Nam ở nước ngoài, các chuyên gia quốc tế nếu có thiện chí, có khả năng đóng góp cho sự phát triển của Việt Nam thì cần có cơ chế phù hợp để họ tham gia, cống hiến. Điều quan trọng là làm sao biến tri thức, công nghệ của thế giới thành trí tuệ Việt Nam, phục vụ lợi ích quốc gia – dân tộc.
Đại hội XIV, theo tôi, cần đưa ra những quyết sách đủ mạnh để tạo ra bước chuyển thực chất trong công tác nhân tài, không chỉ trong quân đội mà trên phạm vi toàn xã hội. Khi con người được đặt đúng vị trí trung tâm, được tạo điều kiện phát triển và cống hiến, thì sức mạnh quốc phòng sẽ được nâng lên một tầm mới.
“Thế trận lòng dân” – nền tảng bền vững của quốc phòng toàn dân
+ Khái niệm “thế trận lòng dân” tiếp tục được nhấn mạnh trong dự thảo các văn kiện Đại hội XIV. Trong điều kiện không gian mở, không gian mạng và môi trường thông tin đa chiều hiện nay, nội hàm của “thế trận lòng dân” cần được hiểu và triển khai như thế nào để thực sự bền vững, thưa ông?
Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu: Theo tôi, trong điều kiện hiện nay, “thế trận lòng dân” trước hết là thế trận của niềm tin. Niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, chế độ và lực lượng vũ trang chính là nền tảng sâu xa nhất của sức mạnh quốc phòng.
Không gian mạng, môi trường thông tin đa chiều mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Người dân có thể tiếp cận rất nhanh với nhiều luồng thông tin khác nhau, cả tích cực lẫn tiêu cực, đúng và sai đan xen. Trong bối cảnh đó, việc giữ vững niềm tin, sự đồng thuận xã hội trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Xây dựng “thế trận lòng dân” không thể chỉ bằng khẩu hiệu, mà phải bằng những việc làm cụ thể, thiết thực, gắn với lợi ích chính đáng của Nhân dân. Khi đời sống người dân được cải thiện, quyền lợi được bảo đảm, tiếng nói được lắng nghe, thì niềm tin sẽ được củng cố một cách tự nhiên, bền vững.
Lực lượng vũ trang, trong đó có quân đội, tiếp tục giữ vai trò rất quan trọng trong việc củng cố thế trận lòng dân. Quân đội ta từ Nhân dân mà ra, vì Nhân dân mà chiến đấu; trong thời bình, ngoài nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu, còn tham gia phát triển kinh tế, phòng chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn, giúp dân xóa đói, giảm nghèo… Những việc làm đó tuy thầm lặng nhưng có ý nghĩa rất lớn trong việc xây dựng niềm tin.
Bên cạnh đó, công tác thông tin, tuyên truyền cũng phải được đổi mới mạnh mẽ. Báo chí, truyền thông cần phát huy vai trò định hướng, giúp Nhân dân “gạn đục khơi trong”, hiểu đúng, hiểu đủ các vấn đề lớn của đất nước, từ đó tạo sự đồng thuận xã hội. Khi lòng dân yên, niềm tin vững, thì đó chính là “phòng tuyến” vững chắc nhất để bảo vệ Tổ quốc.
Kỳ vọng vào những quyết sách chiến lược của Đại hội XIV
+ Quan điểm bảo vệ Tổ quốc “từ sớm, từ xa” tiếp tục được khẳng định trong dự thảo văn kiện Đại hội XIV. Để quan điểm này đi vào thực tiễn một cách hiệu quả, đâu là những yêu cầu cốt lõi đặt ra đối với xây dựng lực lượng, công tác dự báo chiến lược và phát triển khoa học – công nghệ quốc phòng trong giai đoạn tới, thưa Thượng tướng?
Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu: Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa là một tư duy rất đúng đắn, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng ta. Muốn làm được điều này, trước hết phải chủ động về tư duy, không để bị động, bất ngờ về chiến lược.
Yêu cầu cốt lõi đầu tiên là nâng cao chất lượng công tác dự báo chiến lược. Dự báo không chỉ dựa vào kinh nghiệm, mà phải dựa trên phân tích khoa học, dữ liệu, thông tin đa chiều, kết hợp giữa trong nước và quốc tế. Đội ngũ làm công tác tham mưu chiến lược phải có tầm nhìn xa, hiểu sâu về khu vực và thế giới, có khả năng nhận diện sớm các nguy cơ, thách thức.
Thứ hai là xây dựng lực lượng vũ trang tinh, gọn, mạnh, hiện đại nhưng phù hợp với điều kiện Việt Nam. Hiện đại hóa không có nghĩa là chạy theo mọi loại vũ khí đắt tiền, mà là lựa chọn đúng, đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, phát huy thế mạnh của mình.
Thứ ba là phát triển khoa học – công nghệ quốc phòng, đặc biệt là các lĩnh vực mới như an ninh mạng, tác chiến không gian mạng, công nghệ cao. Tuy nhiên, khoa học – công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi con người làm chủ, khi có sự kết nối chặt chẽ giữa nghiên cứu, sản xuất và ứng dụng thực tiễn.
Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa cũng không chỉ là chuyện quân sự, mà là sự phối hợp đồng bộ của cả hệ thống chính trị, gắn quốc phòng với đối ngoại, kinh tế, văn hóa. Khi chúng ta chủ động, tự tin và có chiến lược đúng, thì sẽ giữ vững được môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển đất nước.
+ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tương lai phát triển của đất nước. Trước thềm Đại hội, Thượng tướng mong đợi và gửi gắm những kỳ vọng gì đối với các quyết sách của Đại hội, nhất là trong lĩnh vực xây dựng và bảo vệ Tổ quốc?
Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu: Tôi rất kỳ vọng Đại hội XIV sẽ là Đại hội của tư duy đổi mới mạnh mẽ, của những quyết sách chiến lược mang tính đột phá, tạo động lực mới cho sự phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.
Đối với lĩnh vực quốc phòng, tôi mong Đại hội tiếp tục khẳng định và cụ thể hóa quan điểm xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại, gắn chặt với phát triển kinh tế – xã hội, khoa học – công nghệ và đối ngoại. Quan trọng hơn, các quyết sách của Đại hội cần sớm được thể chế hóa thành chương trình hành động cụ thể, khả thi, để nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống.
Tôi cũng kỳ vọng Đại hội sẽ có những đột phá về cơ chế, chính sách đối với con người, đối với nhân tài, tạo động lực để toàn xã hội, trong đó có lực lượng vũ trang, phát huy cao nhất trí tuệ, trách nhiệm và khát vọng cống hiến.
Trước thềm Đại hội, tôi có niềm tin, với truyền thống cách mạng vẻ vang, với sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, với trí tuệ và bản lĩnh của Đảng, Đại hội XIV sẽ mở ra một giai đoạn phát triển mới, đưa đất nước vững vàng tiến lên, giữ vững hòa bình, ổn định và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa từ sớm, từ xa.
+ Xin trân trọng cảm ơn Thượng tướng!
Nguyễn Hường (thực hiện)